aaaa

aaaa


Άγγελος - Κρίστη- Ιωάννα?
του Οδυσσέα Σγουρού
Αρχιτέκτονα

text also available in English



a


Οι δια-δραστικές θραύσεις των προσώπων και των πραγμάτων μπροστά στον καθρέπτη των δακρύων του χρόνου ή «…η υπέροχη συνάντηση μιας ραπτομηχανής με μια ομπρέλα πάνω σ’ ένα χειρουργικό τραπέζι»*

Τόσο απαλό καθώς το μακελειό των Ήλιων Σφαγμένων από τα σπαθιά του Δειλινού

Έμιλυ Ντίκινσον**

υναντήσεις των «φωβ» πριν από 100 χρόνια και τα φθινοπωρινά σαλόνια στο Παρίσι του καλλιτεχνικού αναβρασμού στη διάρκεια του 20ου αιώνα μου ’ρχονται

στο νου ως εικόνες που δεν ζήσαμε αλλά στη διάρκεια αυτής της μοναδικής συνάντησης στη Δημοτική Πινακοθήκη θα μπορούσαμε μ’ ένα τρόπο να «ανακαλύψουμε»...

Τρεις διαφορετικοί καλλιτέχνες, μέσα από θραυσματικές προσεγγίσεις και ολοφάνερα ιδιαίτερες διαδρομές βρίσκονται μαζί στο δάσος της έμπνευσης και θέλουν να μας διηγηθούν ένα παραμύθι που δεν έχει κατ’ ανάγκη σχέση με κακούς λύκους και στοιχειωμένα σπίτια, αλλά δεν παύει ούτε στιγμή να αποτελεί - ίσως - το πιο σπουδαίο και τρυφερό δείγμα που μπορεί να μας προσφέρει η τέχνη και το όραμα μιας Αποκάλυψης...

Ο Άγγελος, στη δίνη ενός ατέρμονου νεωτερικού ντελίριου και μιας ρήξης με τις εικόνες ενός κόσμου που αλλάζει συνεχώς (κι όμως ο ίδιος μένει στο τέλος), τρέχοντας με μια απίστευτη ταχύτητα που σχεδόν τον μετατρέπει τον ίδιο σε μια φουτουριστική μηχανή, μάχεται με τις τεμαχισμένες όψεις των προσώπων και των τοπίων της ύπαρξης, παίρνοντας εκείνο που θέλει μ’ ένα τρόπο σχεδόν χειρουργικό…
Με λεπτές, αδιόρατες χειρονομίες και εστιάσεις του εσωτερικού του φακού, επιλέγει κάθε στιγμή κι ένα μικρό θραύσμα για να το οδηγήσει, διαλύοντάς το, στην επανασύσταση ενός προσωπικού συμπαντικού χάους, όπου οι μικροί αστεροειδείς κι οι γαλαξίες συγκρούονται διαρκώς προσφέροντάς μας το μαγικό «γάλα» μιας δημιουργικής εντελέχειας. Τα υλικά του και η σκόνη των άστρων ανακατεύονται σ’ ένα εκρηκτικό μίγμα που κάνει τους μετεωρισμούς και την ασυγκράτητη ορμή μιας χρωματιστής λάβας να ξεχύνεται στο τελάρο να ρέει μ’ ένα ηφαιστειακό παλμό, παρασύροντας στο πέρασμά της τα πάντα. Σαν την κάμερα στα υδάτινα ίχνη της συρμής ενός ταρκοφσκικού μεταφυσικού τόπου, η ματιέρα του Άγγελου ασυμβίβαστη και μνημειωμένη στον καμβά με τη σκληρότητα που αφήνει η σπάτουλα και η σμίλη ενός σκληρού πλάστη, μετατρέπει τη φυσική όψη και τη σκληρότητα ενός χρωμάτινου υλικού και τη μεταμορφώνει σε σχεδόν καφκική και ταυτόχρονα αλληγορική εικόνα ενός φανταστικού και μαζί σπαρακτικού κόσμου...
Ψηφίδες και θρύψαλα μιας προσωπικής δημιουργικής ουτοπίας, που χρόνο με το χρόνο κερδίζουν μια απίστευτη λάμψη και μας χαρίζουν εικόνες που από μακριά φαντάζουν σαν κομμάτια της ίδιας της ύπαρξης…Είναι η ώρα που η αλήθεια επανέρχεται θριαμβεύουσα και η γοητεία της επαφής μ’ ένα μυστικό όραμα, αφήνει μια οπτική ευφορία να διαφεντεύει τους βάτους και τα μικρά κοφτερά πετραδάκια που γδέρνουν τα πόδια του περιηγητή στην αχλύ και το θάμπος ενός ψευδαισθητικού κι όμως τόσο ζωντανού τόπου…

Η Κρίστη, που λες και θέλει να ψιθυρίσει μιαν ιστορία παγώνοντας τις εικόνες του χρόνου, στέκεται εκεί απέναντι στο ίδιο δωμάτιο, ανοίγοντας μιαν άλλη πόρτα της περιπέτειας της Αλίκης και της μικρής Γκρέτελ. Με ευχές και λιγομίλητη λαλιά, που περνά σχεδόν σαν το χνούδι ενός sfumato που ξεθωριάζει τις γραφές και τα κάνει όλα να φαντάζουν διφορούμενα, διηγείται το δικό της δοξαστικό του καιρού αφήγημα, κάνοντας παράλληλα την κατάδυση στα πιο απρόσμενα βάθη, εκεί που τα νερά είναι κρυστάλλινα και λάμπουν σαν τις συστάδες του πιο κοφτερού χαλαζία.
Ένας μελαγχολικός πέπλος έρχεται σαν σμήνος να σκεπάσει τα πρόσωπα του μύθου, και η καταβύθιση σε πηχτούς τόνους μιας μπλε συμφωνίας, κατορθώνει πιο πολύ να επιτείνει και να διατρανώσει αυτή τη διάθεση. Ο σπαρακτικός ίμερος της συμφιλίωσης με μια αιωνιότητα που ξέρει να καταλύει και να εξαϋλώνει τα πάντα, γίνεται στον αντίποδα μιας ατέρμονης προσπάθειας για την ανακάλυψη του «χαμένου χρόνου»… Η ερμηνεία των στιγμών και η ακινητοποίηση της πατίνας του χρόνου, δημιουργεί όλη εκείνη τη γεωμετρική παραμόρφωση που αποκτούν οι μορφές την ώρα που διατρέχουν τις φοβερές «σκουλικότρυπες» που ενώνουν τα σύμπαντα του χρόνου και αντηχούν την εκρηκτική στιγμή της εκκίνησης τότε που μόνο το μαύρο και το τίποτα υπήρχαν και ο χρόνος ο ίδιος καθόλου…
Η ερμηνεία του τώρα και του ποτέ, του χτες και του πάντα, δεν έχει να κάνει με υποκείμενα και αντικείμενα ενός ορατού κόσμου. Έχει μόνο σχέση μ’ αυτό το θεμελιώδες, το μοναδικό, τις απαρχές του ίδιου του κόσμου… Το ον και την ύπαρξη…. Η Κρίστη μεταθέτει τα είδωλα και μας βυθίζει σ’ ένα κόσμο όπου δεν υπάρχουν καθρέπτες γιατί όλα απορροφούνται και διαλύονται και ξαναγυρίζουν στο μηδέν… Από την ύπαρξη, στο υπάρχον κατά που θα ’λεγε ο Λεβινάς… Εδώ αντιστρέφονται όλα… Από το υπάρχον, το απτό, το χρωματισμένο τοπίο και τον παλμό της εικόνας και των αναπνοών, στο υπερβατικό, το ανέγγιχτο, το πρωτεϊκό και αεί παρόν… Την ύπαρξη…

Δίπλα στα θραύσματα του τόπου και του χρόνου, οι σχεδόν διδιάστατες σαν στάμπες εικόνες της Ιωάννας… Τα θραύσματα πια του ίδιου του καθρέπτη, ανασυντεθειμένα και σχεδόν τελετουργικά τοποθετημένα στο κέντρο της ίδιας της σύνθεσης… Εδώ, οι εγχαράξεις και οι αποτυπώσεις διαδέχονται τις ενσταλάξεις και τις μελαγχολικές καταβυθίσεις στο τοπίο των προσώπων και το χρόνο των υπάρξεων… Με χρώματα, σχεδόν βουτηγμένα στο μεθυστικό μίγμα ενός φθινοπωρινού μούστου, με θερμές ανταύγειες που λες και δημιουργούν χαραμάδες για να μπει κι άλλο φως, η Ιωάννα μας προσφέρει στο τρίτο, κρυφό δωμάτιο, την ανακάλυψη εκείνης της μνημειώδους εικονογραφίας που στοίχειωσε με τα ιερογλυφικά της τη νύχτα που θεμελιώθηκαν οι πυραμίδες…
Η εξαιρετική γοητεία μιας ελλειπτικής, αποσπασματικής πραγματικότητας, που δανείζεται μόνο εκείνα τα θραύσματα που περίσσεψαν από την πάλη της ύπαρξης με το χρόνο και μας τα επιστρέφει σαν μικρά μηνύματα στο μπουκάλι ενός άγνωστου κατά τ’ άλλα κόσμου, που αγγίζει μόνο εκεί που το καθαρό συναίσθημα μπορεί να κυριαρχεί και να μας αφυπνίζει… Δυνατές εικαστικά ισορροπίες, που λες και συγκροτούν εκείνο το ενορχηστρωμένο τοπίο, όπου μετά τη μάχη και την πάλη, το λόγο παίρνει η σιωπή με το δικό της εκκωφαντικό τρόπο για να μας παρηγορήσει και πάλι και να μας προσφέρει το γλυκό της νανούρισμα, εκδίκηση στους πιο φοβερούς εφιάλτες… Το χρώμα έχει κλέψει και την τελευταία ικμάδα των ιχνών και της υλικότητας της χειρονομίας και μας προσφέρει γενναιόδωρα τα φτερά μιας πτήσης χωρίς όρια μέσα στη συγκίνηση και την αναστάτωση του βιώματος της ματιέρας και την ακάθεκτη εφόρμηση των διαθλάσεων… Έτσι, έρχεται και η λύτρωση, σαν την ώρα που η Ιφιγένεια ταγμένη στην υπηρεσία μιας τελετουργίας και ενός σκοπού, νιώθει την ούρια αύρα να της δροσίζει το σώμα και να τη μεταμορφώνει μέσα από την τρυφερή σάρκα μιας δορκάδας, σε δοξαστικό πρελούδιο της ανακτημένης της αθωότητας…

Και μετά απ’ όλα αυτά; …Ποιος θα μας δώσει τον άλικο μίτο για να μη μας φάει το θεριό στο λαβύρινθο;… Μα, ένα δάκρυ… πολλά δάκρυα… Ν’ ανοίξουν τα μάτια μας, να τρέξουν σαν βρύσες, να ξεπλύνουν το φόβο, το κρίμα και την ενοχή… Μια ταινία του Άγγελου, έρχεται να ρυθμίσει τον ήχο μιας πρωταρχικής συμφωνίας και να μας δώσει τη μοναδική χαρά να… κλάψουμε και να λυτρωθούμε από το άγος μιας αρχέγονης μοίρας… Της ανθρώπινης θνητότητας… Όταν η Έμιλυ Ντίκινσον έγραφε εκείνα τα υπέροχα μαργαριτάρια - ποιήματα και τα κλείδωνε στο συρτάρι για να τ’ ανακαλύψει το τρυφερό χέρι ενός «άλλου» μετά την «κοίμησή» της, μαζί μ’ αυτά δημιουργούσε το μεγαλύτερο ύμνο στην περατότητα και την αναγέννηση - όμως - της ζωής… Η ταινία του Άγγελου και το πιο εύηχο σπαρακτικό της φινάλε, το κλάμα ενός μωρού που γεννιέται, είναι αυτό που μπορεί να δίνει ένα αληθινό νόημα στην ύπαρξή μας και να μας παρηγορεί… Και στο τέλος, ίσως να μας λυτρώνει, με τον ανεπανάληπτο τρόπο, που μόνο η έμπνευση και η τέχνη μπορεί να το κάνει…


Οδυσσέας Ν. Σγουρός
...........

Οκτώβριος 2006...........

 

 

* Γνωστή διατύπωση του Αντρέ Μπρετόν (ορίζοντας -με ένα τρόπο-το σουρεαλισμό)
** 44 ποιήματα και 3 γράμματα, Εκδόσεις ΤΟ ΡΟΔΑΚΙΟ, 2005

(εναλλακτικός τίτλος / Η υλικότητα του τοπίου-προσώπου του Άγγελου, η μελαγχολική κατανόηση του χρόνου της Κρίστη και οι θραυσματικές εικόνες ενός διδιάστατου κόσμου της Ιωάννας, στη διαδραστική συνάντηση μπροστά στο φθινοπωρινό καθρέπτη μιας «υγρής» προβολής.) .....
...........
..
.............

aaaa


a
a a